فلوت سحرآمیز

یاد و خاطرهء ارکسترهای خاموش
نویسنده : سمیه قاضی زاده - ساعت ۱:٤٥ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٢/٦/٩
 

یادداشت اخیرم در روزنامه بهار

"پردیس" نه اولین پروژهء بزرگ حمید متبسم است و نه آخرین آنها خواهد بود. او که چند روزی است پا به پنجاه و پنج سالگی‌اش گذاشته آنقدر سال‌ به سال فعال‌تر از قبل است که می‌توان حالا حالاها امیدوار بود که او در موسیقی ایران حضوری فعال داشته باشد و رپرتوار موسیقی سنتی ایران را افزایش دهد.

این روزها که کمتر از چند روز به اجرای پروژه موسیقایی پردیس در تهران . پروژه‌ای  که به پیشنهاد و طراحی حمید متبسم و با حمایت مرکز فرهنگی شونک  شهر هرلن هلند مدتی پیش آغاز به کار کرد. "پردیس" به روایت نوازندگانش شنونده را یاد آثار آهنگسازان بزرگ موسیقی ایران همچون علینقی وزیری و روح الله خالقی می‌اندازد هرچند که به راحتی می‌توان ردپای شخصیت آهنگساز را در آن جستجو کرد. دلبستگی او به آثار ماندگار موسیقی ایران اتفاق غریبی از سوی شاگرد خلف اساتیدی چون زیدالله طلوعی، حبیب‌الله صالحی، هوشنگ ظریف، حسین علیزاده و محمدرضا لطفی محسوب نمی‌شود و همیشه در آثاری که او برای "دستان" ساخته است می‌شود صدای این ارادت را شنید. چند سال پیش وقتی که برای اولین بار او "سیمرغ" را به صحنهء اجرا برد، برای خیلی‌ها جای شک و تردید داشت که آیا او می‌تواند ارکستری با آن جمعیت و حجم برنامه را به صحنه ببرد و با داستان‌های شاهنامه مخاطبان را روی صندلی‌هایشان نگاه دارد؟ این بار هم "پردیس" که پروژه‌ای با ارکستری بین‌المللی محسوب می‌شود توانسته توجه بسیاری از دوستداران را به خود جلب کند. هرچند هنوز تا این اثر اجرا نشده همچنان حرف و حدیث‌ها دربارهء آن باقی است. یکی از دغدغه‌های اصلی این اجرا از سوی منتقدان عدم درک صحیح نوازندگان کلاسیک از موسیقی ایران و ناتوانی در انتقال آن است اما متبسم خودش اعتقاد دارد که در عرصه فرهنگ، مرزهای سیاسی و مصلحتی نقشی ندارند و مردم دنیا یکدیگر را با زبان فرهنگشان نیک می‌فهمند؛ از این رو شرق و غرب از یکدیگر جدایی ناپذیرند و موسیقی زبان مشترک همه مردم دنیاست.

پردیس پیش از این با نوازندگان غیر ایرانی در لندن اجرا شده است و اگر سری به یوتیوپ بزنید می‌بینید که تا چه اندازه شما را یاد قطعات "گل‌ها" می‌اندازد. از سویی دیگر از آنجایی که قطعات پردیس قرار است تا در دستگاه نوا، دشتی و ماهور اجرا شوند همچنان نگرانی از اجرای این قطعات توسط نوازندگان غیر سنتی وجود دارد به خصوص اینکه این اولین باری است که متبسم ارکستراسیونی غیر سنتی را برای کارش در نظر گرفته. با این حال متبسم سعی کرده است تا همچون بسیاری دیگر از کارهایی که آهنگسازی کرده است آنها را علاوه بر اشعار کلاسیک، بر اساس شعر نوی ایرانی بنا کند تا شاید فهم آثار و دنبال کردن موسیقایی‌شان آسان‌تر باشد. متبسم در گفتگویی تازه، غذاهای ایرانی را با موسیقی و هنر ایران مقایسه کرده و گفته است "در جهان فرهنگ های غذایی را دسته بندی می کنند و به فرانسوی ها رتبه اول را می دهند و در این درجه بندی ایران جایگاه واقعی خویش را ندارد. در حالی که مملکت ما یک فرهنگ غذایی بسیار غنی و گسترده را دارد اما چون خودمان هم هنوز آن را نشناخته و از آن استفاده نکرده ایم، رستوران های ما فقط یکی دو نوع غذای اصلی دارند. وقتی به این موضوع پرداخته نمی شود کسی آن را نمی شناسد. من گاهی به شهرستان ها می روم و از نزدیک می بینم چقدر نوع پذیرایی، فرهنگ پذیرایی و برخورد با غذا در نقاط مختلف کشورمان متفاوت و متنوع است. از اینجا بگیرید تا موارد متعدد فرهنگی مانند موسیقی، نقاشی و … را هم بررسی کنید. می بینید ما در بسیاری از هنرها و مسائل فرهنگی سرآمد و پیشکسوت هستیم و دنیا هنوز ما را نمی شناسد. " حالا شاید با این برداشت بتوان به "پردیس" از زاویه‌ای جدید نگریست و به صداهای نویی که قرار است شنیده شود بیشتر دلخوش کرد.

هرچه نباشد متبسم بسیاری از خاطرات شنیداری این سال‌های ما را در دستان رقم زده است و تصانیفی که ساخته ورد زبان علاقمندان جدی موسیقی سنتی ایرانی است. از طرفی او همیشه سعی کرده است کفه‌های ترازویش را به نفع موسیقی صرفا سنتی و ردیف دستگاهی ایرانی و موسیقی نوی ایرانی به یک اندازه حفظ کند که نه سیخ بسوزد و نه کباب. تا آنجا هم که سابقه‌اش نشان داده، مخاطب همیشه توانسته به هوش و تبحر او در این زمینه تکیه کند و با خیال راحت روی صندلی لم بدهد و به موسیقی‌ گوش بسپارد. 

و آخرین نکته اینکه اجرای پردیس در تهران یک ویژگی مهم دیگر هم دارد و آن همراهی ارکستر مجلسی تهران است. ارکستری نوپا از اعضای ارکستر سمفونیک تهران که حالا در روزهای سکوت ارکستر آنها به همراه چهل نوازنده به صحنه خواهند رفت. جالب‌تر اینجاست که بردیا کیارس که آخرین رهبری ارکستر موسیقی ملی ایران را هم به عهده داشت قرار شده پردیس را رهبری کند. انگار که متبسم قصد داشته یاد و خاطرهء ارکسترهای خاموش ایران را از گلها تا ارکسترملی و سمفونیک در این اثر زنده کند!

 


 
comment نظرات ()