فلوت سحرآمیز

نگاهی به موسیقی سریال‌های ماه رمضان92
نویسنده : سمیه قاضی زاده - ساعت ۱:٥٩ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٢/٦/٩
 

 مناسبتی اما قبراق

منتشر شده در مجله فیلم

 

همیشه بحث موسیقی‌ سریال‌ها و برنامه‌های ویژه ماه رمضان در مقایسه با مجموعه‌ها و برنامه‌های دیگر ماه‌های سال بحث داغ‌تری است. شاید به غیر از این ماه در سریال‌ها یا مجموعه برنامه‌های ویژهء نوروز این شکل حساسیت و پرطرفداری وجود داشته باشد. تا آنجا که ماه‌ها قبل از ماه رمضان بحث بر سر اینکه کدام آهنگساز قرار است موسیقی فلان سریال را بسازد و کدام خواننده‌ها کاندید خواندن ترانهء تیتراژ فلان برنامه هستند وجود دارد. انگار که نوعی مناقصهء مخفی وجود دارد که در آن خواننده‌ها و آهنگ‌سازها برای رقابت خودشان را آماده می‌کنند و سپردن ساخت اثر موسیقایی یا اجرای آن به آنها در واقع برنده شدنشان در این مناقصه را رقم می‌زند. شاید این رقابت بیهوده هم نباشد چرا که همین ترانه‌های تیتراژها و موسیقی سریال‌های مناسبتی ده‌ها خواننده و آهنگساز را طی همین چند سال اخیر نه تنها به موسیقی ایران معرفی کرده که آنها را حسابی مشهور هم کرده است. به خصوص در حوزهء موسیقی پاپ، اجرای کارهای مناسبتی برای تلویزیون شانس بزرگی است که باعث می‌شود هنرمند ره صدساله را یک شبه طی طی کند. گاهی هم قطعات این سریال‌ها نوعی بازگشت هنرمند پس از چند سال رکود یا سکوت هنری بوده است. از بهترین نمونه‌های این سال‌ها در هر دو مورد می‌توان به علیرضا قربانی با شب دهم ، علی لهراسبی با سه پنج دو، رستگاران و دلنوازان ، احسان خواجه امیری با میوه ممنوعه و نابرده رنج،  مهدی یراحی، مهدی یغمایی، محسن یگانه، بنیامین بهادری و محمد علیزاده با قطعهء معروف "شهر باران" همگی در برنامهء ماه عسل، مجید اخشابی و آریا عظیمی نژاد با مجموعهء سریال‌های مناسبتی اشاره کرد. امسال هم موسیقی‌های ماه رمضانی مستثنی از این قاعده نبودند و بیشتر چهره‌های مشهور موسیقی فیلم و موسیقی پاپ این سال‌ها در آن حضور داشتند.

مادرانه

پس از چند سال‌، کارن همایونفر با ساخت موسیقی سریال مادرانه به تلویزیون بازگشته است. او که نامش با ساخت موسیقی مجموعه‌های تلویزیونی همچون همسایه‌ها و مرگ تدریجی یک رویا بیش از پیش روی زبان‌ها افتاد، امسال برای اولین بار با جواد افشار در مقام کارگردان همکاری کرده است.

موسیقی مادرانه از همان ابتدا نظر مخاطب را جلب می‌کند و صدایی ورای موسیقی‌های معمول و سردستی سریال‌ها و برنامه‌های تلویزیونی دارد. نوع بهره‌گیری از ویولون‌ها از همان موسیقی بی‌کلام تیتراژ ابتدایی نشان می‌دهد که موسیقی در اشلی بالاتر از موسیقی‌های معمول سریال‌های تلویزیونی ساخته شده است. استفادهء به جا از سازهای ایرانی هم در کنار سازهای کلاسیک از دیگر ویژگی‌هایی است که در ابتدای سریال قلابش را برای شنونده می‌اندازد و او را جذب می‌کند. این سبک همایونفر است که در عین سادگی، موسیقی کلاسیک را با موسیقی ایرانی تلفیق می‌کند، به طوری که قطعات او برای شنوندهء ایرانی قطعاتی غریب محسوب نمی‌شوند. همایونفر با اینکه سبقهء صد در صدی در حوزهء موسیقی کلاسیک دارد اما چه در موسیقی سریال‌ها و چه در موسیقی فیلم‌هایش، صرفا به فکر قرار دادن موسیقی متن به معنای یک باند صوتی همراه فیلم ننگریسته است بلکه ملموس بودن موسیقی و ارتباط آن با مخاطب هم برایش مهم بوده است.

در مادرانه، یکی از چیزهایی که در همین راستا موسیقی را برای مخاطب ملموس می‌کند، ملودیک بودن آن است که سبب شده بیننده گوشش تیز شود. به خصوص در این وانفسای نبود ملودی و فرم‌گرایی بیش از اندازهء آهنگ‌سازان، حضور یک تم مشخص و بسط و گسترش آن باعث دلگرمی است.

همایونفر بخش اعظم تحصیلاتش را در ‌ترکیه گذرانده و از سویی دیگر این روزها هم بازار سریال‌های ترک  در ایران حسابی داغ است. موسیقی مادرانه هم در برخی لحظات بی‌شباهت به‌ موسیقی سریال‌های ترک نیست؛ حجم بسیار بالای موسیقی، ملودراماتیک بودن آن که گهگاه به سانتیمانتال شدن هم می‌انجامد و تکرار چندین بارهء یک تم در طول یک قسمت از جملهء این ویژگی‌هاست. اما باید به این نکته توجه داشت که موسیقی ناچار از پیروی محتواست و نمی‌تواند نه جلوتر، نه عقب‌تر و نه نامتجانس با آن گام بردارد. مادرانه مجموعه‌ای است ملودرام که برخلاف اکثر سریال‌های صدا و سیما، ریتمی تند دارد و در هر قسمت آن اتفاقات زیادی می‌افتد. همین روند باعث می‌شود تا موسیقی این سریال نیز از قواعد کلی موسیقی ملودرام پیروی کند که فراز و فرودهای فراوان دارد و در هر لحظهء احساسی حضور پیدا می کند. همچنین در لحظاتی به فراخور داستان‌هایی از این دست، فضای تریلر در موسیقی ملودرام غالب می‌شود که مادرانه هم از همین دسته است. بهره‌گیری از سازهای آکوستیک و پرهیز از استفادهء صرف از سینتی سایزر از جملهء دیگر نقاط قوت مادرانه است.

اما قطعهء پایانی مهر تایید اصلی است بر موسیقی مادرانه. ملودی بسیار قوی و تنظیم کم نقص علی بیرنگ و هومن نامداری زیر صدای احسان خواجه‌امیری توانسته قطعه‌ای را شکل دهد که بعید می‌دانم به این زودی‌ها از حافظه شنیداری مردم پاک شود. حتی در میان آثار اجرا شده توسط خواجه‌امیری هم این قطعه اثری است ویژه و قابل مقایسه با بهترین آثار او نظیر "سلام آخر". تنها نکته‌ای که دوست دارم در اینجا به عنوان نکتهء پایانی اشاره کنم حذف نام روزبه بمانی ترانه‌سرای این قطعه است که به حق از بهترین ترانه‌سرایان جوان ایرانی است. نه تنها برای من بلکه برای بسیاری از طرفداران موسیقی این سوال پیش آمده که ترانه‌ای که توسط صدا و سیما آن هم برای تیتراژ مهم‌ترین سریال ماه رمضان امسال تصویب شده است، چرا نباید نام ترانه‌سرایش در عنوابندی پایانی درج شود؟

ماه عسل

از جنجالی‌ترین تیتراژهای همیشهء تلویزیون، تیتراژ برنامهء ماه  عسل است که توانسته طی سال‌های مختلف برای خودش طرفداران ویژه‌ای پیدا کند. ترانه‌های تیتراژش فعالیت خیلی از خواننده‌ها را یا رقم زده یا احیا کرده است. همچنین، علاوه بر ترانه‌های مختلفی که در آن پخش می‌شود، حین پخش برنامه‌ هم که البته همیشه مملو از اتفاقات احساسی است موسیقی لایتی در حال پخش است که اغلب انتخابی است.

امسال طبق روال این چند سال که ساخت موسیقی و ترانهء این برنامهء پرطرفدار به گروه‌ها یا اشخاص مختلف سفارش داده می‌شود تا تهیه‌کنندگان آن بتوانند از بین آنها یکی دوتا را انتخاب کنند، سه گروه برای این برنامه شروع به فعالیت کردند و در نهایت فرزاد فرزین موفق به ساخت و اجرای آن شد. نکتهء جالب توجه دربارهء ساخت ترانهء این برنامه که به نظرم با همهء برنامه‌های دیگر فرق دارد این است که شعر به آهنگساز و خواننده توسط برنامه‌سازان داده می‌شود و آنها باید روی همان شعر کار کنند. در واقع زحمت یافتن ترانه‌سرایی که بتواند شعر مناسبتی خوب بسراید، از دوش آهنگ‌ساز برداشته شده است. به هر روی ترانه‌ای که توسط فرزین اجرا شد توانست تایید و تحسین همکارانش همچون احسان خواجه امیری و رضا صادقی را هم در پی داشته باشد و به یکی از ترانه‌های مطرح امسال تبدیل شود. 

دودکش؛ آدم وقتی پای دلش واسته...

 

لطیفی در اکثر سریال‌هایش از حضور خواننده‌های مختلف پاپ استفاده کرده است. امسال هم این روند را تکرار کرده و باعث شده اولین همکاری آریا عظیمی‌نژاد در مقام آهنگ‌ساز و رضا صادقی به عنوان خواننده رقم بخورد. عظیمی نژاد که سابقهء فعالیت‌های درخشان با خوانندگانی همچون محمد اصفهانی را داشته است امسال نخستین ملودی‌هایش را برای صادقی نوشت تا او هم در تیتراژ و هم در عنوانبندی پایانی  قطعات او را اجرا کند. صادقی که سال گذشته برای اجرای ترانه‌های ماه عسل حواشی بسیاری را متحمل شد که در نهایت  پخش نشدن صدای او از تلویزیون انجامید، با دودکش لطیفی امسال بار دیگر همکاری‌اش با صدا و سیما را آغاز کرد. نکتهء جالب اینجاست که ترانه‌های این دو قطعه را هم همچون ترانه‌های ماه عسل و مادرانه روزبه بمانی سرود که در هیچکدام از تیتراژهای یادشده نام او ذکرنشد.

موسیقی عظیمی‌نژاد برای دودکش کاری آنچنان متفاوت‌تر از آثار قبلی‌اش نبود و آنچه در موسیقی این اثر به چشم می‌آمد همان ترانه‌ها بود چرا که آهنگ‌ساز در بسیاری از کارهای پیشین‌اش همچون پایتخت تجربه‌هایی بس شنیدنی‌تر را ارائه کرده بود. با این وجود قطعات ابتدایی و انتهایی از پرطرفدارترین‌های برنامه‌های امسال بودند هرچند بعید است هم طراز قطعاتی همچون "نرو" این خواننده شوند. به خصوص اینکه لحن ترانهء پایانی و متن ترانه انگار از زبان شخصیت نصرت با بازی "هومن برق نورد" بود. روراستی و صمیمیت صدای صادقی که از جنوبی بودنش برمی‌آید شاید مهم‌ترین دلیل انتخاب او از سوی آهنگ‌ساز در همخوانی با روحیات و دیالوگ‌های شخصیت‌های اصلی دودکش بوده است.

شاید تفاوت سبک آهنگ‌ساز و خواننده یکی از این دلایل بود هرچند که پیداست هر دوی این هنرمندان برای نزدیکی به فضای کاری همدیگر تلاش کرده‌اند.


 
comment نظرات ()